De metasequoia (Metasequoia glyptostroboides)

De Chinese sequoia, watercipres, Chinese schijncipres of kortweg metasequoia (Metasequoia glyptostroboides) is één van de drie soorten sequoia's (naast de mammoetboom (Sequoiadendron giganteum) en de kustsequoia (Sequoia sempervirens). Deze Aziatische naaldboom lijkt sterk op de Noord-Amerikaanse moerascipres (Taxodium distichum).

Een levend fossiel

Deze boom was ooit één van de meest voorkomende bomen in het noordelijk halfrond (tijdens het Tertiair). In 1941 werden de eerste fossiele resten gevonden en gezien de gelijkenis met de Noord-Amerikaanse sequoia's werd hij Metasequoia, dwz. schijnbaar een sequoia, genoemd. Botanici vermoeden dat hij de voorouder is van de hedendaagse Sequoia sempervirens. De boom was toen dus enkel gekend als een reeds miljoenen jaren uitgestorven naaldboom.

In 1947 vond een Chinese houthakker drie vreemde bomen die hun naalden verloren en tijdens een daaropvolgende expeditie bleken nogal wat bomen van de soort nog steeds in leven te zijn in een afgelegen streek in Zuidwest-China.
In 1948 ontdekte men dat deze soort tot het reeds beschreven fossiele geslacht Metasequoia behoorde en werd de boom onmiddellijk verspreid over vele arboreta overal ter wereld, waaronder ook een aantal plantentuinen in België en Nederland.

 

Op bovenstaande foto's is links een rij jonge metasequoia's te zien nabij kasteel De Eester in Sint-Lenaarts (met in de achtergrond onmiskenbaar de top van een mammoetboom). Rechts is de typische stamvoet van een iets oudere metasequoia te zien (in de plantentuin van de Universiteit Gent).

In tegenstelling tot de andere sequoia's verliest hij zijn naalden in de herfst. In de lente is kruin frisgroen en gaat over naar een mooi geel tot rood in de herfst. Omwille van zijn prachtige kleuren en het feit dat hij gemakkelijk te vermenigvuldigen is via stekken, is hij de laatste tiental jaren een populaire sierboom geworden.

 

Op bovenstaande foto's is de metasequoia van de plantentuin van de Universiteit Gent te zien, pronkend in zijn herfstkleuren.

Hij is een hele snelle groeier en bereikt hoogtes van 30 tot 45 meter. De kruin is dun-kegelvormig. De naalden zijn plat, liggen in een vlak maar zijn toch spiraalsgewijs ingeplant. De takjes zijn tegenoverstaand. Door intensief hakken van de Metasequoia-wouden in China (Hubei, Sichuan) staat deze soort op het randje van uitsterven in de vrije natuur.

Metasequoia's in Europa

Net zoals in het noordoosten van de Verenigde Staten, is deze boomsoort vrij veel aangeplant in de gematigde klimaatzones in Europa. In bijna alle parken van enige omvang staat er wel ergens een mooie Metasequoia glyptostroboides.

De oudste watercipressen kunnen wegens de reden die hoger vermeld wordt, niet vóór 1948 geplant zijn en zijn dus maximaal jaar oud.

• Verenigd Koninkrijk

  De grootste metasequoia's in het Verenigd Koninkrijk zijn te vinden in een aantal botanische tuinen, waar zij in 1948 zijn aangeplant. Er staan exemplaren in de plantentuin van de Universiteit van Cambridge, in de Royal Botanic Gardens of Kew nabij de Lily Pond, in Sheffield Park, Sussex; Emmanuel College, Cambridge, en in Bodnant.
  

  De meeste bomen die dateren van de eerste aanplantingsgolf van 1949-1951 zijn nabij water aangeplant, zoals de grote metasequoia nabij de lelievijver (Lily Pond) in Kew op de bovenstaande foto. Dit werd gedaan omwille van de gelijkenis met de moerascipres (Taxodium distichum) die het liefst nabij water wordt aangeplant en daar zijn typische luchtwortels ontwikkelt en men niet goed wist op waar de metasequoia het best zou gedijen (op de foto is op de achtergrond een moerascipres te zien). Ondertussen is duidelijk geworden dat de metasequoia het ook goed doet op drogere standplaatsen[1].

  De snelst groeiende metasequoia's zijn te vinden in gebieden met een relatief warme zomer. In gebieden met veel neerslag en koele zomers, zoals in Schotland, waar soorten als de mammoetboom (Sequoiadendron giganteum) en de kustsequoia (Sequoia sempervirens) hun Europese recordhoogtes bereiken, zijn enkel traag groeiende, erg middelmatige metasequoia's te vinden.

• België

  De oudste watercipressen in België staan in de Nationale Plantentuin in Meise. Het zijn allemaal zaailingen van de eerste lading zaden die in 1948 de wereld rondgingen. De zaden in Meise werden verkregen via het Arnold Arboretum van de Universiteit van Harvard (VS).

  Meer over metasequoia's in België

• Nederland

  De voor zover gekend dikste metasequoia van Nederland staat in het park Kalheupink in Oldenzaal .
  Deze boom heeft een omvang van 4,75 m op 1,30 m hoogte (op grondniveau 7,20 m)[2].

  Een aantal andere "oude" en dikke exemplaren staan in het Cantonspark in Baarn.
  De zaden werden tijdens een dendrologische conferentie in juni 1948 door de heer E.D. Merrill, directeur van het Arnold arboretum in Boston, VS gegeven aan de botanische tuinen in Utrecht. Het zaad werd naar de botanische tuin het "Cantonspark" in Baarn gebracht waar het korte tijd later kiemde. Verschillende jonge boompjes zijn de jaren daarna verdeeld onder boomkwekers en andere botanische tuinen.

   

  De dikste metasequoia in het Cantonspark heeft een stamomtrek van 4,22 m en de tweede 3,39 m (gemeten op 1,3 m) [3]. Het zijn mooie exemplaren met een gerichelde stam, zo typisch voor de metasequoia.

  Ook is een van de eerste boompjes cadeau gedaan aan Koningin Juliana. Dit boompje kreeg een plaats in de paleistuinen van paleis Soestdijk.

  Een ander oud exemplaar staat op het domein Laag Keppel in Gelderland. Het domein is eigendom van Baron Van Lynden en is niet vrij toegankelijk. Een oom van de eigenaar, de bioloog prof. Mörzer Bruins, kreeg de zaden in 1950 van een Chinees.
  Het exemplaar van het arboretum Poort-Bulten zou in 1949 aangeplant zijn.

  Meer over metasequoia's in Nederland

Zelf planten?

De metasequoia is een prachtige laan- en tuinboom met frisgroene, zachte naalden in de lente tot geelrode naalden in herfst. Ze zijn relatief moeilijk te kweken vanuit zaad, dat zich in de kleine kegeltjes bevindt, maar waarom zou je die moeite doen als het anders kan: de metasequoia is héél gemakkelijk te stekken. Snij enkele takjes af van een metasequoia in de buurt en gewoon in potgrond steken. Als je de potgrond vochtig en warm genoeg houdt, wortelen de takjes vanzelf.
Voor de meer ongeduldige mensen die het niet leuk vinden om te experimenteren: de metasequoia is doorgaans relatief goedkoop verkrijgbaar in planten- en tuincentra (net omdat die zo goed te vermeerderen is).

De moerascipres

De metasequoia (Metasequoia glyptostroboides) lijkt sterk op de moerascipres (Taxodium distichum), die echter vaak luchtwortels (kniewortels of pneumatoforen) heeft nabij water. De takjes van de moerascipres, of moerascypres in niet correct Nederlands, zijn ook niet tegenoverstaand en eindigen eerder puntig terwijl de takjes van de metasequoia eerder afgerond zijn.

 

Links is een takje van de moerascipres te zien, rechts van de watercipres.

Wetenschappelijke classificatie

Metasequoia glyptostroboides Hu & Cheng 1948.
Het is de enige soort in het geslacht Metasequoia S. Miki 1941, oorspronkelijk enkel fossiel gekend[4].

Referenties

1. "Alan Mitchell's Trees of Britain", Alan Mitchell, 1996, HarperCollins, London, England. ISBN 0-00219972-6.
2. Meting door Arthur de Vries, 2008
3. Meting door Nardo Kaandorp, 2008
4. The gymnosperm database
5. Meting op 1,5 m door Wim Peeters voor BELTREES, december 2008